Gele Asbest: Zeldzaam maar Risicovol – Info & Herkenning

Gele asbest, of anthofylliet, is in 2025 in Nederland een zeldzame maar bewezen kankerverwekkende vorm van asbest uit de groep amfiboolasbest, met rechte, naaldachtige vezels die diep in het longweefsel achterblijven en daar onder meer asbestose, longkanker en mesothelioom veroorzaken. In dit artikel leest u hoe u gele asbest herkent, waar het toegepast werd, welke gezondheidsrisico’s gelden, hoe verwijdering en kosten werken, welke regels gelden in Nederland en wanneer Venus Asbestverwijdering helpt met advies en offertes.

Wat is gele asbest (anthofylliet) precies en waarom geldt het als risicovol?

Gele asbest, of anthofylliet, is een magnesium-ijzer-silicaat uit de groep amfiboolasbest met de formule (Mg,Fe)₇Si₈O₂₂(OH)₂ en geldt als risicovol omdat de rechte, naaldachtige vezels diep in de longen doordringen en daar ernstige, vaak dodelijke longaandoeningen veroorzaken na een lange latentietijd.

De belangrijkste TERMS en DEFINITIES rond anthofylliet zijn opgenomen in de tabel hieronder.

De kenmerken van anthofylliet worden overzichtelijk weergegeven.

Anthofylliet behoort tot amfiboolasbest en staat in toxicologische literatuur (o.a. WHO, IARC) geclassificeerd als groep 1-carcinogeen (bewezen kankerverwekkend voor de mens). In vergelijking met andere asbestsoorten geldt:

• Gevaarlijker dan chrysotiel (wit asbest)
• Minder frequent toegepast dan amosiet (bruin) en crocidoliet (blauw)
• Gezondheidsrisico’s liggen in dezelfde orde als andere amfibolen door de vezelvorm

De risico’s ontstaan niet doordat het mineraal zelf radioactief of chemisch agressief is, maar doordat de vezels:

• Zich vastzetten in long- en borstvlies
• Nauwelijks worden afgebroken
• Een ontstekings- en littekenproces (fibrose) in gang zetten
• Na 20–40 jaar tot kanker kunnen leiden

Welke asbestsoort is anthofylliet binnen het totale asbestspectrum?

Binnen het totale asbestspectrum is anthofylliet een amfiboolasbestsoort met rechte vezels, naast amosiet, crocidoliet, tremoliet en actinoliet, en onderscheidt het zich van chrysotiel (wit asbest) dat tot de serpentijngroep met gekrulde vezels behoort.

De indeling van asbestsoorten ziet er gestandaardiseerd als volgt uit.

*Relatief risico op basis van epidemiologische data; alle soorten vallen onder verboden asbestsoorten.

Hoe herkent u gele asbest in materialen en welke eigenschappen helpen daarbij?

De manieren om gele asbest te herkennen zijn in de praktijk beperkt, omdat laboratoriumanalyse de enige betrouwbare methode is; visuele kenmerken zoals geel-bruinige kleur, glasglans en naaldachtige vezeltjes geven slechts een eerste indicatie.

De belangrijkste herkenbare eigenschappen van anthofylliet in ruwe mineraalvorm zijn:

• Kleur
  • Geel, geelbruin, bruin
  • Soms wit tot groengrijs
• Vezelstructuur
  • Rechte, naaldachtige vezels of splinters (amfiboolstructuur)
  • Kunnen in bundels voorkomen
• Glanst
  • Glas- tot parelachtige glans op verse breukvlakken
• Hardheid
  • 5–6 op de schaal van Mohs, dus relatief hard
• Streepkleur
  • Grijzig wit wanneer over een ongeglazuurde porseleintegel gestreept

In bouwmaterialen is dit vrijwel nooit zo zichtbaar. De vezels zijn dan mengsel in:

• Cement (asbestcementplaten, oude leidingen, mantels)
• Isolatiematerialen (oude industriële isolatie)
• Vulstoffen (bijv. verontreiniging in bepaalde minerale vulstoffen)

Daarom geldt als consensusregel:

Asbest is niet zeker visueel te herkennen; alleen een gecertificeerd laboratoriumonderzoek bevestigt of een materiaal asbest (en welke soort) bevat.

In welke materialen en toepassingen komt gele asbest voor in Nederland?

De toepassingen van gele asbest in Nederland zijn beperkt, maar anthofylliet komt vooral als bijmengsel of verontreiniging voor in bepaalde materialen die vóór 1994 zijn toegepast.

De materialen en toepassingen waar anthofylliet het vaakst wordt teruggevonden staan hieronder.

In Nederland werd anthofylliet niet op grote schaal toegepast zoals chrysotiel in golfplaten en buizen, maar:

• Bij sanering van oude industriële complexen
• Bij gebouwen met veel metamorfe natuursteen of oudere isolaties

houdt een asbestinventarisatie rekening met de MOGELIJKE aanwezigheid van anthofylliet naast andere soorten.

Welke kleur heeft gele asbest en in hoeverre helpt kleur bij herkenning?

De kleur van gele asbest is meestal geel tot bruinachtig, wat soms helpt bij identificatie in ruwe mineraalvorm, maar kleur biedt geen veilige methode om asbest in bouwmaterialen met zekerheid te herkennen.

Kenmerkende observaties:

• Ruw mineraal anthofylliet
  • Geel, geelbruin, vaak vezelig
  • Glasachtige glans
• Verwerkt in bouwmateriaal
  • Vezels verscholen in grijs cement of kleurige mortel
  • Gele tint is nauwelijks zichtbaar

Conclusie per expertconsensus
Het onderscheid tussen gele asbest en andere soorten op basis van kleur alleen is onbetrouwbaar. Microscopie (bijv. polarisatiemicroscopie) en chemische analyse zijn nodig voor definitieve identificatie.

Welke gezondheidsrisico’s veroorzaakt gele asbest bij blootstelling?

De gezondheidsrisico’s van gele asbest bestaan uit asbestose, longkanker, mesothelioom en andere pleurale aandoeningen, waarbij het risico stijgt met de dosis (vezelconcentratie) en duur van blootstelling en de latentietijd gemiddeld 20–40 jaar bedraagt.

Belangrijkste ziektebeelden bij blootstelling aan anthofyllietvezels:

1. Asbestose
   • Definitie: chronische longfibrose door ingeademde asbestvezels
   • Symptomen: kortademigheid, droge hoest, vermoeidheid
2. Longkanker
   • Hogere kans bij langdurige beroepsmatige blootstelling
   • Synergie met roken: rokers met asbestblootstelling lopen veelvoudig hoger risico
3. Mesothelioom
   • Zeldzame maar dodelijke kanker van long- of buikvlies
   • Sterk geassocieerd met amfiboolasbest, waaronder anthofylliet
4. Pleurale plaques en verdikkingen
   • Verdikkingen van het borstvlies
   • Vaak symptoomarm, maar marker voor blootstelling

Internationale bronnen (WHO, IARC) en Europese richtlijnen beschouwen alle asbestsoorten, inclusief anthofylliet, als carcinogeen zonder veilige drempelwaarde.

De MOST ESSENTIAL PREDICATES zijn hier:

• Anthofylliet veroorzaakt asbestose
• Anthofylliet veroorzaakt longkanker
• Anthofylliet veroorzaakt mesothelioom

Hoe verhouden de risico’s van gele asbest zich tot andere asbestsoorten?

De risico’s van gele asbest liggen hoger dan die van chrysotiel (wit asbest) en in dezelfde orde als andere amfibolen, maar door de lagere toepassing is de werkelijke blootstellingskans in Nederland kleiner.

Een vergelijkend overzicht van risico en toepassing.

Belangrijke nuance
Voor beleid en bescherming in Nederland geldt:

Alle asbestsoorten, inclusief gele asbest, worden juridisch gelijk behandeld als hoog-risico stoffen die onder het asbestverbod en saneringsregime vallen.

Welke factoren bepalen de ernst van gezondheidsschade door gele asbest?

De factoren die de ernst van gezondheidsschade door gele asbest bepalen zijn:

1. Cumulatieve dosis
   • Totaal aantal ingeademde vezels (concentratie × duur)
2. Vezellengte en -diameter
   • Lange, dunne vezels dringen dieper door en blijven langer achter
3. Blootstellingsduur
   • Jarenlange beroepsmatige blootstelling geeft veruit het hoogste risico
4. Leeftijd bij blootstelling
   • Blootstelling op jonge leeftijd vergroot de kans op mesothelioom
5. Roken
   • Combinatie roken + asbestblootstelling verhoogt vooral longkankerrisico
6. Gezondheid van de longen
   • Bestaande longaandoeningen (COPD, astma) verslechteren de prognose

Hoe herkent u asbest in het algemeen en welke aanwijzingen gelden voor gele asbest?

Asbest in het algemeen herkent u niet met zekerheid met het blote oog; u herkent vooral verdachte materialen en bouwjaren, waarna monstername en laboratoriumanalyse nodig zijn om te bepalen of het om asbest, en eventueel anthofylliet, gaat.

Belangrijkste praktische herkenningspunten voor asbesthoudend materiaal:

• Bouwjaar
  • Gebouwen, installaties en daken van vóór 1994 zijn verdacht
• Materialen
  • Golfplaten met wafel- of honingraatstructuur aan de onderzijde
  • Dakleien, vlakke platen, oude ventilatiekanalen, buizen
  • Zachte isolatiematerialen, koorden, pakkingen, spuitasbest
• Uiterlijk
  • Vezelige breukvlakken
  • Witte, grijze, bruinige of blauwachtige vezels zichtbaar in het materiaal
• Codes of markeringen
  • Op sommige platen codes als AT, CAF, NF

Het RIVM en Nederlandse arboregels benadrukken dat alleen een geaccrediteerd laboratorium uitsluitsel geeft.

Wat doet u als u vermoedt dat u gele asbest of ander asbest in huis hebt?

Als u vermoedt dat u gele asbest of een andere asbestsoort in huis hebt, doorloopt u bij voorkeur de hieronder gestructureerde stappen.

De logische stappen bij vermoeden van asbest zijn.

1. Niet boren, schuren of breken
   • Vermijd elke handeling die stof veroorzaakt
2. Foto’s en situatieschets maken
   • Voor de asbestinventarisatie en offerteaanvraag
3. Asbestinventarisatie laten uitvoeren
   • Schakel een gecertificeerd asbestinventarisatiebedrijf in
4. Monstername door deskundige
   • Geen eigen monsters lossnijden of breken
5. Rapport en saneringsadvies
   • Overzicht van asbestsoorten, volumes en risicoklasse
6. Offertes opvragen bij gecertificeerde saneerders
   • Bijvoorbeeld via Venus Asbestverwijdering (offerteplatform)

Mag u gele asbest zelf verwijderen of is dat altijd verboden?

Gele asbest mag u in de praktijk vrijwel nooit zelf verwijderen; alleen kleine hoeveelheden hechtgebonden asbest tot maximaal 35 m² komen in aanmerking voor doe-het-zelf verwijdering door particulieren, mits het materiaal onbeschadigd, hechtgebonden en niet gespoten is en u een sloopmelding doet bij de gemeente via het Omgevingsloket.

Juridische kernregels voor 2025 in Nederland:

• Anthofylliet valt onder gereglementeerde asbestsoorten
• Niet-hechtgebonden asbest (spuitisolatie, zachte isolatie, koorden)
  • Altijd te verwijderen door een gecertificeerd bedrijf
• Hechtgebonden asbest (bijv. intacte golfplaten):
  • Particulier mag onder strikte voorwaarden tot 35 m² zelf verwijderen
  • Vereist altijd sloopmelding via het Omgevingsloket
• Professionele context (bedrijven, VvE, instellingen)
  • Verwijdering uitsluitend door gecertificeerd asbestsaneringsbedrijf

Omdat anthofylliet vaak voorkomt in risicovolle isolatiematerialen en industriële toepassingen, valt dit bijna altijd onder professioneel saneringsverplichting.

Wat is het verschil tussen hechtgebonden en niet-hechtgebonden asbest bij sanering?

Het verschil tussen hechtgebonden en niet-hechtgebonden asbest bepaalt hoe snel vezels vrijkomen en wie mag saneren.

De verschillen worden in de tabel samengevat.

Anthofylliet kan zowel in hecht- als niet-hechtgebonden toepassingen voorkomen, maar wordt vooral serieus wanneer het in isolatie of spuitasbest is aangetroffen, wat altijd een hoge risicoklasse oplevert.

Hoe werkt het stappenplan voor asbest verwijderen in Nederland in 2025?

Het stappenplan voor asbest verwijderen in Nederland in 2025 bestaat uit vier fasen: melding, voorbereiding, verwijdering en afvoer, waarbij voor gele asbest vrijwel altijd een gecertificeerd saneringsbedrijf wordt ingeschakeld.

De standaardstappen voor een saneringstraject worden hieronder weergegeven.

1. Melding doen
   • Sloopmelding via het Omgevingsloket
   • Indien van toepassing: omgevingsvergunning
   • Gemeente reageert meestal binnen 5 werkdagen
2. Asbestinventarisatie en voorbereiding
   • Type A-onderzoek (direct bereikbaar asbest)
   • Eventueel Type B-onderzoek (verdiepingsonderzoek)
   • Opstellen van een saneringsplan
   • Planning, werkmethode, veiligheidsmaatregelen
3. Verwijdering door gecertificeerd bedrijf
   • Afhankelijk van risicoklasse (1, 2 of 2A)
   • Gebruik van containment, onderdruk, persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)
   • Veilig losmaken, bevochtigen, verpakken in luchtdichte, gemarkeerde zakken
4. Afvoer, eindcontrole en vrijgave
   • Transport naar erkende verwerkingsinstallatie
   • Eindinspectie door onafhankelijk laboratorium (luchtmetingen) bij hogere risicoklassen
   • Vrijgave van de ruimte na goede meetresultaten

Voor particulieren die een kleine hoeveelheid hechtgebonden asbest zelf verwijderen:

• Melding via Omgevingsloket en goedkeuring afwachten
• Gebruik van wegwerpoverall, handschoenen, FFP3-masker, veiligheidsbril
• Asbest nat houden, niet breken of zagen
• Dubbel verpakken in speciale asbestzakken of -folie
• Afvoer naar gemeentelijk afvalbrengstation dat asbest accepteert
• Eindmelding in het Omgevingsloket

Voor anthofylliet geldt, door de typische toepassing in risicovolle materialen, dat professionele sanering de standaardoptie is.

Hoe verloopt asbest verwijderen specifiek bij industriële toepassingen met anthofylliet?

Bij industriële toepassingen van anthofylliet (bijv. oude isolatie rond ovens of leidingen) verloopt sanering doorgaans in risicoklasse 2 of 2A, met:

• Afzetting van de zone en toegangscontrole
• Containment (luchtdichte afscheiding)
• Onderdrukmachines met HEPA-filters
• Volgelaatsmaskers, beschermende pakken (Type 5/6)
• Strikte decontaminatieprocedure voor personeel
• Uitgebreide luchtmetingen vooraf en achteraf

Wat kost het verwijderen van asbest (waaronder gele asbest) in Nederland gemiddeld?

De kosten voor het verwijderen van asbest in Nederland liggen gemiddeld tussen € 20 en € 30 per m², met totale kosten van circa € 850–€ 1.050 voor een kleine ruimte tot 40 m², terwijl het verwijderen van een asbestdak gemiddeld € 7–€ 50 per m² kost exclusief afvoer.

Een overzicht van veelvoorkomende kostenscenario’s staat in de onderstaande tabel.

Factoren die de prijs van sanering beïnvloeden:

• Oppervlakte en volume van het asbesthoudende materiaal
• Type asbest (hechtgebonden vs. niet-hechtgebonden, amfibool vs. serpentijn)
• Toegankelijkheid (hoogte, bereikbaarheid, binnen/buiten)
• Benodigde veiligheidsklasse (1, 2 of 2A)
• Kosten voor transport, afvoer en verwerking
• Noodzakelijke eindinspecties en luchtmetingen

Omdat anthofylliet meestal in industrie en complexe isolaties voorkomt, liggen de kosten vaak aan de hogere kant van de bandbreedte door:

• Zwaardere PBM
• Meer containmentmaatregelen
• Meer meet- en controleverplichtingen

Via Venus Asbestverwijdering vraagt u meerdere offertes op bij gecertificeerde saneerders, wat vaak een bedrag van honderden euro’s verschil oplevert bij grotere projecten.

Zijn er subsidies of financiële regelingen voor het verwijderen van asbest (waaronder gele asbest)?

Er zijn in 2025 geen landelijke subsidies meer voor asbestverwijdering in Nederland, maar lokale en thematische regelingen zoals gemeentelijke subsidies, provinciale leningen en fiscale voordelen voor bedrijven bestaan nog.

Mogelijke financiële ondersteuning voor asbestsanering:

1. Gemeentelijke en provinciale subsidies
   • Sommige gemeenten/provincies bieden bijdragen of goedkope leningen
   • Informatie via gemeentewebsite of provincie
2. Leningenfonds asbestdaken (particulieren)
   • Voor particuliere woningeigenaren met laag inkomen/beperkt vermogen
   • Geldig tot 31 december 2029
   • Gericht op asbestdaken
3. Fiscale regelingen voor bedrijven
   • Energie-investeringsaftrek (EIA)
     • Bij combinatie van asbestverwijdering met energiebesparende maatregelen (bijv. nieuw dak met zonnepanelen)
   • Milieu-investeringsaftrek (MIA) en Vamil
     • Voor milieuvriendelijke investeringen, waaronder bepaalde asbestprojecten
4. Verzekering en aansprakelijkheid
   • Controleer altijd of de asbestsaneerder goed verzekerd is
   • Asbestinventarisatie is vaak verplicht voor verzekeringstechnische dekking

Actuele informatie vindt u via:

• Gemeente- en provinciewebsites
• EnergieSubsidiewijzer
• De website van de Belastingdienst (voor EIA, MIA, Vamil)

Venus Asbestverwijdering volgt deze regelingen en kan bij een offerteaanvraag aangeven of bepaalde premies of aftrekposten toepasbaar zijn.

Wanneer is asbest verwijderen verplicht en wanneer mag asbest blijven zitten?

Asbest verwijderen is in Nederland verplicht wanneer het materiaal beschadigd of verweerd is, vezels afgeeft of bloot komt te liggen bij verbouwings- of sloopwerk aan gebouwen van vóór 1994, en er moet altijd een asbestinventarisatie plaatsvinden vóór sloop of renovatie van dergelijke gebouwen.

De situaties waarin verwijdering verplicht is:

• Slechte staat van materiaal
  • Scheuren, breuk, verwering, zichtbare vezels
• Verbouwing of sloop van gebouwen van vóór 1994
  • Asbest raakt beschadigd of verwijderd tijdens de werkzaamheden
• Eis van de gemeente
  • Bij gevaarlijke situaties of klachten kan de gemeente verplichten tot sanering
• Verkoop/verhuur
  • Bij ernstig risico kan de gemeente herstel of sanering in een beschikking opnemen

Wanneer asbest niet direct verwijderd hoeft te worden:

• Materiaal is hechtgebonden en in goede staat
• Geen geplande werken die het materiaal beschadigen
• Het asbest wordt adequaat beheerd (bijvoorbeeld afgeschermd)

Voor gele asbest (anthofylliet) geldt dat het vaak in risicovolle toepassingen voorkomt (isolatie, spuitlagen). In de praktijk betekent dit vaak verwijderingsplicht zodra het wordt aangetroffen.

Wat doet u concreet als een inventarisatie gele asbest aantoont?

Als een inventarisatie aantoont dat u gele asbest hebt, bestaan de praktische vervolgstappen uit:

1. Bespreek het rapport met een asbestadviseur of saneerder
   • Classificatie van risicoklassen en prioriteiten
2. Quickscan van scenario’s
   • Alleen verwijderen van hoog-risico-toepassingen
   • Gefaseerde sanering (bijvoorbeeld eerst leefruimtes, dan bijgebouwen)
3. Offertes aanvragen
   • Via platforms zoals Venus Asbestverwijdering bij meerdere gecertificeerde bedrijven
4. Planning sanering
   • Eventuele tijdelijke ontruiming, afsluiting van ruimten
5. Uitvoering en nazorg
   • Bewaren van rapporten, vrijgavemetingen en afvalbonnen voor toekomst (verkoop, verzekering)

Hoe helpt Venus Asbestverwijdering bij gele asbest en andere asbestsanering?

Venus Asbestverwijdering is een informatieplatform rond asbestverwijdering in Nederland waar u uitleg, actuele prijzen, premies en gratis offertes vindt voor alle soorten asbestsanering, inclusief projecten met gele asbest (anthofylliet).

De kernactiviteiten van Venus Asbestverwijdering:

• Informatie
  • Uitleg over asbestsoorten, regelgeving, gezondheidseffecten
  • Updates over prijzen en premies
• Offerteplatform
  • U vraagt gratis offertes aan bij gecertificeerde asbestsaneerders
  • Zowel voor particuliere als zakelijke projecten
• Vergelijkingshulp
  • Inzicht in prijsopbouw en werkmethoden
  • Tips om betrouwbare bedrijven te herkennen
• Ondersteuning bij traject
  • Starten bij asbestinventarisatie
  • Doortrekken naar sanering, afvoer en vrijgave

Voor gele asbest is het extra relevant om een partij te betrekken die:

• Kennis heeft van amfiboolasbest en industriaaltoepassingen
• U kan koppelen aan specialisten in hogere risicoklassen

Veelgestelde vragen

Is gele asbest gevaarlijker dan witte asbest?

Ja, gele asbest is gemiddeld gevaarlijker dan witte asbest (chrysotiel), omdat het tot de amfiboolgroep behoort met rechte, naaldachtige vezels die langer in de longen achterblijven en een hoger risico op mesothelioom en longkanker geven.

Hoe weet ik of mijn huis gele asbest bevat?

U weet alleen zeker of uw huis gele asbest bevat na een asbestinventarisatie met laboratoriumanalyse. Bouwjaar vóór 1994, oude isolatie of asbestcementmaterialen geven een verhoogde kans dat asbest aanwezig is, maar de soort (bijvoorbeeld anthofylliet) blijkt alleen uit de labuitslag.

Kan ik gele asbest zelf verwijderen?

U mag gele asbest zelf alleen verwijderen als het gaat om hechtgebonden, onbeschadigd materiaal tot 35 m² in een particuliere context, na een sloopmelding via het Omgevingsloket. In de praktijk betreft gele asbest vaak niet-hechtgebonden isolatie, die altijd door een gecertificeerd bedrijf verwijderd wordt.

Wat kost het verwijderen van gele asbest?

De kosten voor het verwijderen van gele asbest vallen in de algemene bandbreedte van asbestsanering: gemiddeld € 20–€ 30 per m², met € 850–€ 1.050 voor een kleine ruimte tot 40 m². Bij complexe industriële isolatie kunnen de kosten hoger liggen door zwaardere veiligheidsmaatregelen.

Zijn er subsidies voor het verwijderen van gele asbest?

Er zijn geen landelijke subsidies specifiek voor gele asbest, maar lokale subsidies, leningen voor asbestdaken en fiscale regelingen (EIA, MIA, Vamil) voor bedrijven kunnen van toepassing zijn. Raadpleeg uw gemeente, provincie en de Belastingdienst voor actuele mogelijkheden.

Hoe lang duurt het voordat blootstelling aan gele asbest ziekten veroorzaakt?

De latentietijd voor ziekten door gele asbest ligt meestal tussen de 20 en 40 jaar, soms zelfs langer. Mesothelioom en longkanker ontwikkelen zich vaak decennia na de eerste blootstelling.

Is anthofylliet radioactief?

Nee, anthofylliet is niet radioactief. Het risico zit uitsluitend in de vezelvorm en -inademing, niet in radioactiviteit.

In welke beroepen kwam blootstelling aan gele asbest veel voor?

Blootstelling aan gele asbest kwam vooral voor in industrie, bijvoorbeeld bij isolatiemonteurs, onderhoudspersoneel in fabrieken, ketelhuizen, scheepsbouw en in bedrijven die met mineralen en vulstoffen werkten.

Conclusie

Gele asbest (anthofylliet) is in Nederland zeldzamer dan wit, bruin of blauw asbest, maar vormt een even serieus gezondheidsrisico doordat het tot de amfiboolasbestsoorten met rechte vezels behoort. Herkenning op kleur is onvoldoende; alleen laboratoriumanalyse bevestigt de aanwezigheid en het type. Gezien de ernstige ziekten die met blootstelling samenhangen, gelden strenge regels: in de meeste gevallen is professionele sanering door een gecertificeerd bedrijf verplicht, zeker bij niet-hechtgebonden toepassingen en industriële isolatie.

Voor wie met gele asbest te maken heeft, bieden een asbestinventarisatie, een duidelijk saneringsplan en meerdere offertes via een platform als Venus Asbestverwijdering een veilig en financieel inzichtelijk pad naar een asbestvrije woning of werkplek.